Τα λειτουργικά τρόφιμα

Τα τρόφιμα αυτά μπορεί να έχουν τροποποιηθεί κατάλληλα, να έχει προστεθεί κάποιο συστατικό, π.χ βιταμίνη ή να έχει αφαιρεθεί ή αντικατασταθεί κάποιο βλαβερό συστατικό π.χ κορεσμένο λίπος. Με αυτό τον τρόπο συμβάλλουν στη διατήρηση της καλής υγείας του οργανισμού ή δρουν προληπτικά έναντι σοβαρών ασθενειών, όπως ο καρκίνος.
Τα συστατικά, η διατροφική αξία και τα οφέλη των λειτουργικών τροφίμων στην υγεία πρέπει να αναγράφονται στην διατροφική ετικέτα της συσκευασίας ως ισχυρισμοί διατροφής και υγείας.

Οι ισχυρισμοί διατροφής είναι:
• «Με μειωμένες θερμίδες». Η διατροφική αξία του τροφίμου έχει μειωθεί τουλάχιστον κατά 30% (light τρόφιμο)
• «Χαμηλό ...» Όταν έχει χαμηλή περιεκτικότητα στο αναφερόμενο συστατικό.
• «Χωρίς ...» Το τρόφιμο περιέχει αμελητέες ποσότητες του εν λόγω συστατικού.
• «Πηγή». Όταν το τρόφιμο περιέχει συγκεκριμένο ποσοστό της συνιστώμενης ημερήσιας πρόσληψης (RDA) σε 100 g ή 100 ml.
• «Περιέχει ...» θρεπτική ή άλλη ουσία για την οποία δεν τίθενται ειδικοί όροι (πχ περιέχει ω-3 λιπαρά οξέα)
• «Αυξημένη περιεκτικότητα». Μία ή περισσότερες ουσίες του τροφίμου (εκτός από βιταμίνες και ανόργανα συστατικά) αυξάνεται κατά 30% σε σύγκριση με το φυσικό προϊόν (αυξημένη περιεκτικότητα σε ασβέστιο)
• «Υψηλή περιεκτικότητα». Όταν περιέχει διπλάσια ποσότητα βιταμινών ή/και ανόργανων συστατικών σε σχέση με το φυσικό προϊόν.
• «Μειωμένη περιεκτικότητα». Όταν έχει μειωθεί η ποσότητα μιας ή περισσοτέρων ουσιών τουλάχιστον κατά 30% σε σύγκριση με το φυσικό προϊόν ή 10% όταν πρόκειται για ανόργανα συστατικά. Στην περίπτωση του νατρίου αυτό το ποσοστό είναι τουλάχιστον 25% (πχ μειωμένη περιεκτικότητα σε νάτριο).

Οι πιο συνηθισμένοι ισχυρισμοί υγείας αναφέρονται:
• Στη δράση του θρεπτικού συστατικού πχ "το ασβέστιο συμβάλλει στην ανάπτυξη των οστών"
• Στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης κάποιου νοσήματος πχ "η κατανάλωση φυτικών στερολών και στανολών στο πλαίσιο μιας ισορροπημένης διατροφής συμβάλλει στην μείωση της χοληστερίνης που είναι παράγοντας κινδύνου για τις καρδιαγγειακές παθήσεις"

Τα λειτουργικά τρόφιμα μπορούν να διακριθούν σε δυο κατηγορίες, στα φυσικά όπως τα ψάρια που περιέχουν ω-3 λιπαρά οξέα και τα εμπλουτισμένα ή βιομηχανικά που περιέχουν έξτρα ποσότητες θρεπτικών συστατικών. Τα δεύτερα είναι αυτά που μας απασχολούν εδώ και χωρίζονται σε τρία είδη:

• με έξτρα ποσότητα που περιέχουν το θρεπτικό συστατικό και εμπλουτίζονται περαιτέρω όπως το γάλα με ασβέστιο,
• με έξτρα συστατικά που εμπλουτίζονται με νέα συστατικά που δεν υπάρχουν στο φυσικό τρόφιμο, όπως αυγά με ω-3 λιπαρά οξέα και
• «Χωρίς ...» αυτά που τους έχει αφαιρεθεί μια βλαβερή ουσία για τον οργανισμό όπως η λακτόζη από το γάλα για τους δυσανεξικούς στη λακτόζη.

Τα πιο συνηθισμένα λειτουργικά τρόφιμα είναι γαλακτοκομικά με προβιοτικά και πρεβιοτικά, μαργαρίνες με φυτικές στερόλες και στανόλες, ψωμί και αυγά με ω-3 λιπαρά οξέα και δημητριακά ή ψωμί με φυλλικό οξύ και ισοβλαβόνες.

Τα γαλακτοκομικά (και μαργαρίνες) με προβιοτικά (probiotics) ενισχύουν την καλή λειτουργία του εντέρου καθώς και το ανοσοποιητικό σύστημα. Τα προβιοτικά είναι ζωντανά μικρόβια που βρίσκονται στο έντερο του ανθρώπου και σε ζυμούμενα προϊόντα όπως γιαούρτι με πέτσα, κεφίρ και ξινόγαλα. Τα γένη βακτηρίων bifidobacterium και lactobacillus, προστίθενται στα γαλακτοκομικά προϊόντα όπως αναγράφεται στην ετικέτα τους. Τα πρεβιοτικά (prebiotics) είναι κυρίως ίνες που βοηθούν στην ανάπτυξη ωφέλιμων βακτηρίων, όπως τα προβιοτικά, στο έντερο. Μέχρι σήμερα δεν έχει εγκριθεί κάποιος ισχυρισμός ότι αυτά τα τρόφιμα προλαμβάνουν κάποια σημαντική ασθένεια.

Οι φυτικές στερόλες και στανόνες που προστίθενται στις μαργαρίνες, στα γαλακτοκομικά και στα δημητριακά είναι συστατικά φρούτων και λαχανικών. Αυτές μοιάζουν με τη χοληστερίνη και την αντικαθιστούν με αποτέλεσμα να μειώνεται η περιεκτικότητά της στο αίμα και κατά συνέπεια να μειώνεται ο κίνδυνος αθηρωσκλήρωσης και καρδιοπαθειών.

Ειδικότερα έρευνες έδειξαν ότι αυτές οι ουσίες μειώνουν την κακή χοληστερίνη (LDL) στο αίμα γεγονός που είναι εγκεκριμένο ως ισχυρισμός υγείας στην ετικέτα του τροφίμου.

Τα ω-3 λιπαρά οξέα, προστατεύουν τον οργανισμό από την κακή χοληστερόλη και κατά συνέπεια από τις καρδιοπάθειες. Έτσι χρησιμοποιούνται για τον εμπλουτισμό διαφόρων τροφίμων όπως είναι το ψωμί, οι χυμοί, τα αλλαντικά, οι μαργαρίνες και τα τυριά. Επίσης η εκτροφή κοτών με φύκια και ιχθυέλαια έχει ως αποτέλεσμα την παραγωγή αυγών πλούσιων σε ω-3.

Το φυλλικό οξύ προστατεύει από τις καρδιοπάθειες και την αναιμία. Επίσης συμμετέχει στην πρόληψη νευρολογικών παθήσεων του εμβρύου (δισχιδή ράχη). Με αυτό λοιπόν εμπλουτίζονται δημητριακά και ψωμί γεγονός υποχρεωτικό σε Καναδά και Αυστραλία.

Τέλος, σχετικά με τα παραπάνω ο Καθηγητής Προληπτικής Ιατρικής και Διατροφής του Πανεπιστημίου Κρήτης κ. Α. Καφάτος σημειώνει ότι είναι προτιμότερο να έχουμε καλές διατροφικές συνήθειες και να χρησιμοποιούμε φυσικά προϊόντα παρά τα βιομηχανοποιημένα λειτουργικά.