Ο γιατρός είναι το....φάρμακο!

Η ιστορία
Από την αρχαιότητα είχε επισημανθεί η σπουδαιότητα της σχέσης ιατρού-ασθενούς. 'Ήδη ο Ιπποκράτης είχε επισημάνει ανάμεσα στα άλλα, τη σπουδαιότητα του κοινωνικού περιβάλλοντος, ως έναν αιτιολογικό παράγοντα της ασθένειας, καθώς και τη σημασία της σχέσης ιατρού-ασθενούς ως θεραπευτικού μέσου. Ουσιαστικά, από τότε ακόμη, ο Ιπποκράτης μιλούσε για ολιστική προσέγγιση στο ζήτημα της υγείας και της ασθένειας.

Μετά το Β' παγκόσμιο πόλεμο, τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αμερική διαπιστώθηκαν τα ίδια προβλήματα στην παραπάνω σχέση. Τα τελευταία χρόνια αναγνωρίζονται και στη χώρα μας ανάλογα προβλήματα: Όλο και πιο συχνά ο ελληνικός τύπος φιλοξενεί καταγγελίες ασθενών, πιθανά ως έκφραση της δυσαρέσκειάς τους από συγκεκριμένες στάσεις και συμπεριφορές των γιατρών τους. Υπάρχουν αρκετά στοιχεία που δείχνουν ή επιβεβαιώνουν το ανησυχητικό αυτό φαινόμενο, της διάσπασης δηλαδή της σχέσης ανάμεσα στο γιατρό και τον άρρωστο.

Το παρόν
Οι σύγχρονοι Κώδικες Δεοντολογίας μετέβαλαν πολλά. Οι μεταβολές που επήλθαν σε όλη την ανθρωπότητα, ως συνέπεια της συνεχούς επαναστάσεως στα επιστημονικά, τεχνικά και κοινωνικά πράγματα γίνονται ιδιαίτερα εμφανείς και στον τομέα της Ιατρικής.

Η ανακάλυψη νέων θεραπευτικών μεθόδων εξαιρετικής αποτελεσματικότητας, η εμφάνιση νέων νόσων, η παράταση του μέσου όρου ζωής, οι μεταμοσχεύσεις οργάνων, τα παιδιά του σωλήνα, τα άλματα της γενετικής, οι όλο και τολμηρότερες χειρουργικές επεμβάσεις, η ταχεία εξέλιξη της κοινωνικής πρόνοιας, η εξάπλωση της κοινωνικής και ιδιωτικής ασφάλισης, μετατόπισαν το κέντρο βάρους της ιατρικής. Τα σύγχρονα δηλαδή συστήματα υγείας έγιναν ιατροκεντρικά-τεχνοκρατικά και όχι ανθρωποκεντρικά.

Η αποστολή
Αυτή η μεταμόρφωση της ιατρικής δεν μεταβάλλει όμως την αποστολή του ιατρού εφ' όσον η Ιατρική, ως ανθρωπιστική επιστήμη, εξακολουθεί να αποσκοπεί στη θεραπεία του αρρώστου. Δυστυχώς βέβαια η αποστολή του γιατρού δεν παραμένει σήμερα ακέραια και αμετάβλητη, όπως περιγράφηκε στον Όρκο του Ιπποκράτη.

Την αποστολή του ο σύγχρονος ιατρός, πρέπει να την επιτελεί βασιζόμενος πρώτον στην άσκηση της ηθικής τελειοποίησης του, δεύτερον στην εκ μέρους του συνειδητοποίηση της υπευθυνότητας και την έκφραση της ευθύνης του και τρίτον στη βαθειά επιστημονική του κατάρτιση.

Η εξουσία που έχει ο ιατρός και που βασίζεται επάνω στις ηθικές αρχές του, στην υπευθυνότητα του και στις γνώσεις του, δεν μπορεί σε καμιά περίπτωση να είναι αντίθετη προς τα ηθικά προβλήματα και τις νόμιμες απαιτήσεις της σύγχρονης κοινωνίας.
Οδηγούμενος από την ηθική, ο ιατρός θα βρει πάντα τον καλό δρόμο. Οι εμπνεύσεις του θα τον οδηγήσουν προς το καλό και θα μπορέσει να επιτελέσει την αποστολή του, αποστολή αγάπης προς τους πάσχοντες και μη συνανθρώπους του.

Η Σχέση γιατρού-ασθενούς
Μέσα λοιπόν σ'αυτό το χαώδες και απάνθρωπο ενίοτε τεχνολογικό χάος της υπερεξειδίκευσης, καλείται ο σύγχρονος γιατρός να θεραπεύσει, ενώ ο ασθενής καλείται να τον εμπιστευτεί και να αποθέσει τη ζωή του στα χέρια του.

Ο ακρογωνιαίος λίθος στο χτίσιμο μιας υγιούς σχέσης ιατρού-ασθενούς είναι η καλή επικοινωνία ανάμεσα στο γιατρό και στον ασθενή. Μια καλή επικοινωνία επιφέρει:
• Δημιουργία καλής και σταθερής θεραπευτικής σχέσης
• Ομαλή ροή ανταλλαγής πληροφοριών και
• Λήψη σοβαρών και κυρίως σωστών αποφάσεων που αφορούν τη θεραπεία του ασθενούς.
Ένα πρόβλημα επικοινωνίας μεταξύ γιατρού ασθενούς, με βεβαιότητα θα αλλοιώσει το θεραπευτικό αποτέλεσμα, ακόμη και αν η διάγνωση και η θεραπεία πραγματοποιηθούν με ιδανικό τρόπο.
Μια μεγάλη αναλογία ασθενών με τους ο-ποίους οι γιατροί έρχονται σε επαφή, στο πλαίσιο της άσκησης της ιατρικής, εμφανίζουν απλά κάποιο είδος προβλημάτων στον ψυχολογικό τομέα. Επιπλέον, οι ασθενείς με κάποια οργανική νόσο ενδέχεται επίσης να έχουν σημαντικές ψυχολογικές δυσκολίες, οι οποίες περιπλέκουν τόσο την πρωτοπαθή νόσο, όσο και τη θεραπεία της.

Αυτό είναι εύκολο να καταστήσει τη σχέση γιατρού-ασθενούς δυσλειτουργική επικοινωνιακά, λόγω του φαινομένου της συναισθηματικής μεταβίβασης (από τον ασθενή στον γιατρό) και τις αντιμεταβίβασης (από τον γιατρό στον ασθενή). Αυτή η μεταβίβαση είναι και το κυρίαρχο αίτιο διάσπασης της σχέσης τους και συμβαίνει στην καθημερινή κλινική πρακτική.

Ο ασθενής
Οι ασθενείς έχουν αναγνωρίσει κάποια σημεία-προβλήματα στις σχέσεις τους με τους γιατρούς, τα οποία οδηγούν συνήθως σε ρήξη. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο γιατρός:
• Δε δίνει κατανοητές και πειστικές απαντήσεις στις ερωτήσεις του ασθενούς
• Δε δίνει στον ασθενή αρκετές πληροφορίες, που αφορούν τόσο τη διαγνωστική, όσο και τη θεραπευτική διαδικασία
• Δεν αφιερώνει αρκετό χρόνο στη λήψη του ιστορικού και στην απάντηση ερωτήσεων του ασθενούς
• Είναι αγενής και αλαζόνας
• Είναι συνεχώς βιαστικός
• Είναι δυσεύρετος και απρόσιτος (υπερβολική χρήση της γραμματείας κυρίως για ανακοίνωση ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων που εμπίπτουν στην κατηγορία του ιατρικού απορρήτου)
• Δεν επικοινωνεί και δε συνεργάζεται επαρκώς και σωστά με άλλες ιατρικές ειδικότητες
• Εστιάζει στη χρηματική αποζημίωση και όχι στην ποιότητα των υπηρεσιών (Λογική του τύπου: «Αν έχεις χρήματα μπορείς...» - If you pay you may...)
• Δε σέβεται το χρόνο του ασθενούς
• Είναι αδιάφορος και δεν ακούει τον ασθενή
• Δεν αγγίζει, δεν εξετάζει τον ασθενή, παρά συνταγογραφεί φάρμακα και συντάσσει παραπεμπτικά για εργαστηριακές και παρακλινικές εξετάσεις

Ο γιατρός
Ο πραγματικά αποτελεσματικός γιατρός οφείλει να τηρήσει και διατηρήσει εις το διηνεκές ένα συγκεκριμένο πρότυπο συμπεριφοράς και προσέγγισης του ασθενούς. Για να το καταφέρει αυτό πρέπει να διαθέτει τις κάτωθι δεξιότητες:
• Επικοινωνιακές δεξιότητες
(Ζεστή και στιβαρή χειραψία, προσέγγιση του ασθενούς πριν αυτός εισέλθει στο γραφείο του γιατρού, ζεστό βλέμμα και χαμόγελο, διάβασμα της γλώσσας του σώματος, στάση και θέση χαλάρωσης)
• Κοινωνικές δεξιότητες
(Ικανότητα επαγγελματικής και κοινωνικής δικτύωσης, η οποία δημιουργεί ένα στιβαρό πλαίσιο αναφοράς, μέσα στο οποίο ο ασθενής αισθάνεται ασφαλής)
• Ενσυναίσθηση (empathy), η ικανότητα δηλαδή του γιατρού να μπαίνει στη θέση του ασθενούς
• Ηγεσία (ικανότητα να εμπνέει και να παρακινεί τον ασθενή, να δημιουργεί όραμα στη θεραπευτική διαδικασία)
• Μεταδοτικότητα (ικανότητα να διδάσκει και να εκπαιδεύει τον ασθενή και τους οικείους του)
• Επιστημονική κατάρτιση (κλινική αποτελεσματικότητα) και δια βίου μάθηση
• Φιλανθρωπία (εστίαση στον άνθρωπο και την παροχή υπηρεσίας και όχι στο χρήμα)
• Θετική σκέψη (εστίαση σ'αυτό που θέλουμε να επιτύχουμε και όχι σ'αυτό που θέλουμε να αποφύγουμε. Σε ό,τι κι αν εστιάσουμε την προσοχή μας, αυτό και θα έλξουμε)
• Ηθική και υπευθυνότητα

Η μαγεία
Όλα τα παραπάνω συνιστούν από μόνα τους μια πανίσχυρη μαγική θεραπεία. Μια πραγματική υπερδύναμη, η οποία ενεργοποιεί το σύστημα αυτοΐασης-αυτοεπιδιόρθωσης του ανθρώπινου οργανισμού.
Οι συνέπειες;
Εκπληκτικές......
Γιατί;
Διότι μέσα από αυτή τη διαδικασία θεραπεύονται αμφότεροι - Γιατρός και Ασθενής.

Αντί επιλόγου
Ο σύγχρονος ιατρός, περισσότερο από τον ιατρό του παρελθόντος, οφείλει να γίνει "άνθρωπος" με την κυριολεκτική σημασία της λέξεως, αφού η λέξη άνθρωπος, ως γνωστόν, συντίθεται από τις λέξεις "άνω" και "θρώσκω", δηλαδή ο άνθρωπος είναι ο "άνω θρώσκων", εκείνος που στρέφει την όψη του προς τα πάνω, που εκτοξεύεται προς τα πάνω, προς το φως. Εκείνος που μεταδίδει το φωτισμό στο περιβάλλον των ανθρώπων που προστρέχουν προς αυτόν: των ασθενών του.
Θα είναι ένας από τους πρωτεργάτες που θα δημιουργήσουν μία νέα κοινωνία, μία νέα ανθρωπότητα. Και αυτή η νέα ανθρωπότητα θα διαφέρει από την ανθρωπότητα των τελευταίων χρόνων του 20ου αιώνα.
Θα είναι πιο φωτισμένη......