Η όραση μπροστά στον υπολογιστή.

Από στατιστικές διαπιστώνεται ότι η μεγάλη πλειονότητα όσων χρησιμοποιούν υπολογιστή, για αρκετές ώρες την ημέρα, παρουσιάζουν σημεία καταπόνησης των ματιών: κάψιμο και κούραση στα μάτια, δυσφορία, πονοκέφαλο, θαμπή όραση και σπανιότερα πιο σοβαρά προβλήματα, όπως διπλωπία και φωτοφοβία.

Που οφείλονται όλα αυτά;

1. Σε παράγοντες Οφθαλμικούς:

-Η μακρινή όραση πάντοτε, ήταν πιο χρήσιμη σε σχέση με την κοντινή. Γι αυτό τα μάτια μας είναι από την κατασκευή τους ρυθμισμένα, έτσι ώστε, όταν όλοι οι μύες τους βρίσκονται σε χαλάρωση, να βλέπουν μακριά. Η κοντινή όραση απαιτεί σύσπαση οφθαλμικών μυών, άρα, προσπάθεια. Έτσι, μετά από ώρα μπροστά σε μια οθόνη, τα μάτια κουράζονται και μπορούν να εμφανιστούν: πόνος, ζάλη, θαμπή όραση, πονοκέφαλος, γενικά δυσφορία.

-Είναι συχνό, μετά από πολύωρη κοντινή εργασία, η μακρινή μας όραση να εμφανίζεται κάπως θαμπή σαν να βλέπουμε με είδωλα τα αντικείμενα. Αυτό οφείλεται σε αδυναμία πλήρους χαλάρωσης των μυών που συμμετέχουν και περνάει μετά από ολιγόλεπτη ξεκούραση των ματιών. Δηλαδή, χρειάζονται διαλείμματα περίπου κάθε μισή ώρα (ή όσο συχνά ο καθένας κρίνει απαραίτητο) για 1-2 λεπτά, στη διάρκεια των οποίων να εστιάζουμε την όραση σε μακρινά αντικείμενα: από 6 μέτρα και πάνω.

-Άλλο πολύ συχνό αίτιο ενοχλημάτων είναι η ξηροφθαλμία. Όταν κοιτάζουμε κάτι αφοσιωμένοι, ανοιγοκλείνουμε τα μάτια μας με πιο αργό ρυθμό. Έτσι, τα δάκρυα, που φυσιολογικά πρέπει να επαλείφουν την πρόσθια επιφάνεια του ματιού, εξατμίζονται, με αποτέλεσμα ξηροφθαλμία. Αυτό επιδεινώνεται και από τυχόν λειτουργία κλιματιστικού στο χώρο, που ξηραίνει τον αέρα, ενώ και οι φακοί επαφής έχουν δυσμενή επίδραση. Η ξηροφθαλμία εκδηλώνεται με κάψιμο ή αίσθημα ξένου σώματος, αλλά καμιά φορά και με δακρύρροια σε μια προσπάθεια των ματιών να αντιρροπήσουν το αίτιο. Σε έντονο ή χρονίζον πρόβλημα εμφανίζονται μικροαλλοιώσεις στην επιφάνεια του ματιού με αποτέλεσμα φωτοφοβία, δηλ. δυσφορία στο φως.

Λύση στην ξηροφθαλμία είναι η ύγρανση  του αέρα στο χώρο και η χρήση τεχνητών δακρύων, όσο συχνά θέλουμε. Στα τεχνητά δάκρυα, άλλωστε, δεν υπάρχει υπερδοσολογία.

2. Σε παράγοντες που σχετίζονται αποκλειστικά με τις οθόνες:

-Η ανάλυση της οθόνης: μια γραμμή, στην οθόνη, του υπολογιστή δεν είναι συνεχόμενη, με σαφή όρια, όπως στο γραπτό σε χαρτί, αλλά το άθροισμα μιας σειράς από μικρές κουκκίδες (τα γνωστά pixels), τόσο κοντά η μία στην άλλη, ώστε σχεδόν να μη γίνονται συνειδητά αντιληπτές. Πρέπει να συντεθούν όλες μαζί από τον εγκέφαλο σε συνεχή γραμμή και στη συνέχεια να αποκωδικοποιηθεί η σημασία της γραμμής αυτής (είτε είναι γράμμα, είτε τμήμα εικόνας). Αυτό απαιτεί επιπλέον προσπάθεια και μπορεί να κουράσει, ιδιαίτερα μετά από αρκετή ώρα μπροστά σε μια οθόνη. Πιο ξεκούραστες για τα μάτια αποδεικνύονται οι οθόνες που έχουν μεγαλύτερη ανάλυση, δηλαδή περισσότερα pixels ανά μονάδα επιφάνειας.

Λέξη γραμμένη σε χαρτί.                       Λέξη γραμμένη σε οθόνη υπολογιστή.

-Ο ρυθμός ανανέωσης της εικόνας (το λεγόμενο refresh rate) μπορεί να κουράσει επίσης. Το μάτι διακρίνει φως που αναβοσβήνει με ρυθμό μέχρι 50 φορές το δευτερόλεπτο. Τις πιο συχνές διακυμάνσεις, δεν τις βλέπει. Επομένως, η ρύθμιση της οθόνης πρέπει να είναι από το όριο αυτό και πάνω. Αν υπάρχει η δυνατότητα, ρυθμίσεις μεγαλύτερες από 75-80Hz, είναι επιθυμητές.

-Άλλοι παράγοντες, η φωτεινότητα και η αντίθεση: είναι επίσης ρυθμίσεις της οθόνης κάθε υπολογιστή. Προτιμότερες είναι οι μέσες τιμές φωτεινότητας, ώστε να μην κουράζουν και οι μεγάλες τιμές αντίθεσης, ώστε τα κείμενα να διαβάζονται εύκολα. Η ένταση του φωτισμού του χώρου πρέπει να είναι παραπλήσια με αυτήν της οθόνης, δηλαδή ούτε πολύ πιο δυνατή, αλλά ούτε και πιο ασθενής. Και, βέβαια, να μην υπάρχουν αντανακλάσεις. Τα φώτα, καλύτερα να είναι ψηλά και να μη φωτίζουν εστιασμένα, αλλά διάχυτα. (Ακριβώς επειδή ο ήλιος είναι ψηλά, το μάτι έχει προσαρμοστεί σε φωτεινότητα που έρχεται από πάνω φως από χαμηλά είναι ενοχλητικό).

-Η απόσταση της οθόνης είναι σημαντική: πολύ κοντά κουράζει, γιατί χρειάζεται περισσότερη προσαρμογή και σύγκλιση των ματιών πολύ μακριά, επίσης κουράζει, γιατί δυσκολεύει την ανάγνωση. Μια μέση απόσταση είναι επιθυμητή: περίπου 50 με 70 εκατοστά. Αν η ανάγνωση είναι δύσκολη, γενικά, είναι προτιμότερο να μεγεθύνουμε την εικόνα, παρά να πλησιάσουμε στην οθόνη.

-Το ύψος του άνω μέρους της οθόνης: Ιδανικά λέμε ότι πρέπει να είναι λίγο πιο κάτω από το ύψος των ματιών. Δοκιμάστε το εξής πείραμα: κρατώντας μία σελίδα στο ύψος των ματιών, φέρτε ένα κείμενο πολύ κοντά, τόσο, ώστε να θολώσουν τα γράμματα. Χαμηλώστε το χαρτί: τα γράμματα καθαρίζουν!!! Αυτό σημαίνει ότι οι χαμηλότερες θέσεις είναι ευνοϊκότερες για την ανάγνωση.
Η γωνία θέασης (δηλαδή από τα μάτια προς το κέντρο της οθόνης) πρέπει να είναι τουλάχιστον 15-20° πιο κάτω από το οριζόντιο επίπεδο.

Η γωνία θέασης (δηλαδή από τα μάτια προς το κέντρο της οθόνης) πρέπει να είναι τουλάχιστον 15-20° πιο κάτω από το οριζόντιο επίπεδο.

-Η ελαφρά κλίση του πάνω μέρους της οθόνης προς τα πίσω φαίνεται να βοηθάει. Σκεφθείτε πώς κρατάμε ένα βιβλίο ή ένα περιοδικό, για να διαβάσουμε.
Ασυναίσθητα δίνουμε κλίση, ώστε το πάνω μέρος του κειμένου να απέχει περισσότερο σε σχέση με το κάτω. Ανάλογη κλίση χρειάζεται και η οθόνη του υπολογιστή.

Ασυναίσθητα δίνουμε κλίση, ώστε το πάνω μέρος του κειμένου να απέχει περισσότερο σε σχέση με το κάτω. Ανάλογη κλίση χρειάζεται και η οθόνη του υπολογιστή.

-Ο χρόνος χρήσης του υπολογιστή είναι ίσως η σημαντικότερη παράμετρος κούρασης των ματιών. Ουσιαστικά δεν υπάρχει γενικό όριο, γιατί ο χρόνος ποικίλλει ανάλογα με την κατάσταση των ματιών και τα πιθανά συμπτώματα.

-Τα παιδιά, εδώ, είναι μια ιδιαίτερη κατηγορία. Μπορεί να κάθονται με τις ώρες μπροστά σε μια οθόνη και να μην συνειδητοποιούν τη συμπτωματολογία που αυτό τους προκαλεί ή μπορεί, απλώς, να είναι απρόθυμα να αφήσουν το παιχνίδι τους για να ξεκουραστούν. Εξάλλου, οι σωματικές διαστάσεις των παιδιών δεν ταιριάζουν με το γραφείο, το κάθισμα και τον υπολογιστή: έτσι, είναι πιο πιθανό ένα παιδί να πρέπει να σηκώνει τα μάτια του και το κεφάλι για να δει στην οθόνη, που είναι κουραστική θέση.Για όλους αυτούς τους λόγους, πρέπει κάποιος μεγαλύτερος να φροντίζει για τις συνθήκες χρήσης του υπολογιστή και, παράλληλα, να ελέγχει, τα ωράρια.

Επιπλέον, πολλές φορές τα παιδιά έχουν αδυναμία να αντιληφθούν τα οπτικά τους προβλήματα, θεωρώντας ότι ο τρόπος με τον οποίο τα μάτια τους βλέπουν το χώρο γύρω είναι φυσιολογικός, ακόμα κι όταν δεν είναι. Επομένως, η συμπτωματολογία είτε είναι διαφορετική είτε την εκφράζουν διαφορετικά: για παράδειγμα, επίμονη αποφυγή χρήσης του υπολογιστή μπορεί να υποκρύπτει οπτικά προβλήματα. Περίεργη στάση της κεφαλής ή συχνό τρίψιμο των ματιών, επίσης. Εννοείται, ότι για οτιδήποτε μας ανησυχεί πρέπει να παίρνουμε τη γνώμη Οφθαλμιάτρου.

-Οι έφηβοι βρίσκονται κάπου ανάμεσα: η όρασή τους δεν έχει τα χαρακτηριστικά του μικρού παιδιού πλησιάζει περισσότερο στου ενηλίκου. (Μάλιστα, στην κοντινή όραση οι έφηβοι έχουν μεγαλύτερες δυνατότητες, από τους μεγάλους∙ τα μάτια τους κουράζονται πιο δύσκολα.)
Γενικοί κανόνες είναι δύσκολο να καθοριστούν. Ο καθένας πρέπει να κρίνει ποιο μπορεί να είναι το προσωπικό του όριο. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η υπερβολή, είναι αυτό που πρέπει να αποφύγουμε, και η οποία και θα δώσει οφθαλμικά συμπτώματα.

-Ένα θέμα που προβληματίζει συχνά είναι και η σχέση της κοντινής εργασίας με τη μυωπία. Υπάρχει η υπόθεση ότι η πολύωρη κοντινή εργασία προκαλεί μυωπία ή αυξάνει προϋπάρχουσα μυωπία. Κανένας ερευνητής δεν έχει καταφέρει να αποδείξει τίποτα, μέχρι στιγμής. Το μόνο που έχει βρεθεί είναι ότι το ποσοστό των μυώπων αυξάνεται∙ δεν έχει, όμως, εξηγηθεί το γιατί.

-Άλλη παράμετρος που συνήθως προκαλεί ανησυχία είναι η ακτινοβολία της οθόνης. Οι οθόνες εκπέμπουν, βέβαια, ακτινοβολίες, αλλά σε ελάχιστες τιμές, που είναι μικρότερες από αυτές που δεχόμαστε π.χ. με μερικά λεπτά παραμονής στον ήλιο. Οι ακτινοβολίες των οθονών δεν ευθύνονται για την πρόκληση κανενός από τα συμπτώματα που περιγράφηκαν και δεν έχουν συσχετισθεί με καμία οφθαλμική πάθηση.

Συνοπτικά, τα μέτρα που μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση τυχόν συμπτωμάτων:
1.Συχνά μικρά διαλείμματα, κατά τα οποία εστιάζουμε την όραση σε μακρινά αντικείμενα: από 6 μέτρα και πάνω.
2. Για την ξηροφθαλμία: ύγρανση του αέρα και τεχνητά δάκρυα.
3. Ρύθμιση του ρυθμού ανανέωσης της εικόνας σε τιμές της τάξεως των 75-80Hz και πάνω.
4. Ρύθμιση της φωτεινότητας της οθόνης, παρόμοια με του περιβάλλοντα χώρου, ώστε να μην ενοχλεί στα μάτια.
5. Ρύθμιση της αντίθεσης μεταξύ χαρακτήρων και φόντου, ώστε τα γράμματα να διαβάζονται εύκολα.
6. Μέριμνα για αντανακλάσεις από παράθυρα ή άλλες φωτεινές πηγές.
7. Η θέση της οθόνης:
-περίπου 50 - 70 εκατοστά από τα μάτια.
-το άνω μέρος της οθόνης, λίγο πιο κάτω από το επίπεδο των ματιών και
-ελαφρά κλίση προς τα πίσω.
8. Προσοχή στα παιδιά και στους εφήβους. Μέριμνα για το χώρο και τις συνθήκες χρήσης του υπολογιστή και παράλληλα έλεγχος των ωραρίων.
9. Για ότι περίεργο αντιληφθούμε, όπως και για επίμονα συμπτώματα, παίρνουμε τη γνώμη των ειδικών.

Τα προβλήματα που παρατέθηκαν δεν είναι σοβαρά, με την έννοια ότι δεν απειλούν την όραση βραχυπρόθεσμα, ούτε και μακροπρόθεσμα και δεν σχετίζονται με βαριές οφθαλμικές παθήσεις ή επιπλοκές. Μπορούν όμως να είναι πολύ ενοχλητικά και να επηρεάζουν την καθημερινότητά μας. Για τα περισσότερα οι λύσεις είναι απλές και απαιτούν μόνο λίγες στοιχειώδεις γνώσεις, που αν εφαρμοστούν, μας εξασφαλίζουν πολλά χρόνια απροβλημάτιστης χρήσης υπολογιστών.