Η γονεϊκή αγάπη

Είμαι σίγουρη ότι κάθε παθιασμένη μάνα σε αυτό το σημείο του κειμένου θ' αρχίσει να αγανακτεί: «Είναι δύσκολο να αγαπώ το παιδί μου; Μα τι διαβάζω τώρα;» Κι όμως! Είναι δύσκολο να αγαπάμε το παιδί μας έτσι ώστε να το βοηθάμε να μεγαλώσει. Να το αγαπάμε έτσι όπως γι αυτό θα είναι εποικοδομητική αυτή η αγάπη κι όχι όπως θα μας άρεσε εμάς. Η αγάπη προς το παιδί δεν είναι η ερωτική. Αυτή απευθύνεται αποκλειστικά προς το σύντροφό μας. Η αγάπη προς το παιδί μας δεν μπορεί να είναι η φιλική. Δεν είναι ούτε πρόκειται ο γιος μας ή η κόρη μας να γίνει ο κολλητός/ή μας. Η αγάπη προς το παιδί μας έχει παιδαγωγική αξία. Είναι εκείνη η αγάπη που θα μετατρέψει το νεογνό που πήραμε όλο λαχτάρα στην αγκαλιά μας σε ένα ενήλικο ανεξάρτητο άτομο σε 18 – το λιγότερο- χρόνια.
Η αγάπη μας έχει ως σκοπό επομένως να διώξει σιγά-σιγά το παιδί μας από την αγκαλιά μας. Κι εκεί έγκειται η δυσκολία για τη μάνα και τον πατέρα. Όταν το παιδί έρχεται και εγκαθίσταται ανάμεσά τους είναι ένας άγνωστος, ένας ξένος, που το φροντίζουν ως καρπό του δικούς τους έρωτα, της δικής τους αγάπης. Αυτό φυσικά και δεν πρέπει να το ξεχάσουν. Όμως όσο περισσότερο το φροντίζουν κι όσο περισσότερο το πλάθουν, το διαμορφώνουν κι αυτό μεγαλώνει κι «ανθίζει» και το γνωρίζουν, η αγάπη τους κατευθύνεται σε ένα άτομο ξεχωριστό από τους ίδιους που όμως τους αντικατοπτρίζει (στη μορφή, στις συνήθειες, στις κινήσεις) και τους θυμίζει πάντοτε τους κόπους της ανατροφής του. Πώς να μαλώσεις, να τιμωρήσεις, να κακιώσεις στον καθρέφτη σου; Αν το κάνεις, δεν γίνεσαι αυτόματα η κακιά μητριά του παραμυθιού; Και ποιος θέλει να είναι η κακιά μητριά; Κανείς! Κι όμως! Το παιδί δεν θέλει να γίνεται πάντα το δικό του. Δεν θέλει να του ικανοποιούν όλες του τις επιθυμίες. Θέλει έναν οδηγό ο οποίος μέσω της αγάπης να του δείξει τον οριοθετημένο δρόμο της ζωής.
Προσοχή! Μιλάω για παιδιά, όχι για βρέφη. Στα βρέφη, όπως όλοι γνωρίζουμε αν έχουν λίγο διαβάσει, οφείλουμε να ανταποκρινόμαστε σε κάθε ανησυχία και να προσφέρουμε την ανιδιοτελή μας αγάπη ώστε να νιώσουν ασφαλή. Αυτά όμως ισχύουν μέχρι τους 12 μήνες. Δεν ακούγεται περίεργα αν μία μητέρα απευθύνεται σε ένα επτάχρονο αγόρι με το λεξιλόγιο που χρησιμοποιούσε όταν ήταν ενός έτους; Γιατί τέτοια κι άλλα παράλογα ακούμε και βλέπουμε στα Δημοτικά σχολεία. Θα φέρω ένα παράδειγμα. Παρατηρώ χρόνια τώρα αρκετούς γονείς (ανεξαρτήτου φύλου) να κουβαλούν τις τσάντες των παιδιών τους. Το αιτιολογικό, συχνά, είναι ότι το κάνουν γιατί είναι πολύ βαριές για τις πλάτες των μικρών μαθητών και φταίει το σχολικό πρόγραμμα με τα πολλά βιβλία. Και γιατί άλλοι γονείς προτιμούν να παρέχουν στα παιδιά τους τσάντες με ροδάκια; Και αν το πρόβλημα είναι το βάρος γιατί εκτός από τις τσάντες τους κρατάνε και τα μπουφάν τους; Αυτό δεν δείχνει φροντίδα. Δεν είναι δείγμα αγάπης. «Μα θα πάθει η μέση του. Το κάνω για να το προστατέψω.» είναι η διαμαρτυρία του γονιού. Όχι, θα αντιτείνω. Το κάνεις, φίλε γονιέ, γιατί βιάζεσαι, γιατί δεν αντέχεις την γκρίνια, γιατί έτσι βολεύει εσένα κι εμένα (δεν θα βγάλω τον εαυτό μου απέξω). Είναι δύσκολο –τι σας είπα από την αρχή– να σκεφτείς μέσα στον κυκεώνα των υποχρεώσεων της κάθε ημέρας ότι εγώ δεν θα κάνω ότι κάνουν όλοι. Εγώ θα σκεφτώ. Είναι σωστό να του κουβαλώ την τσάντα; Μήπως να του κρατώ και το μολύβι; Μήπως να διαβάζω αντί γι αυτό; Και δηλαδή όταν με το καλό θα μεγαλώσει, να το γράψω και στο Πανεπιστήμιο; Μήπως να το διαβάζω και στις εξεταστικές; Δείτε από πού ξεκινήσαμε και πού φτάσαμε.
Ας πάμε πάλι στην αρχή. Γιατί η αρχή είναι το ήμισυ του παντός. Και η αρχή μπορεί να είναι οι 12 μήνες της αδιαπραγμάτευτης προσφοράς, αλλά η αρχή της δύσκολης αγάπης είναι η πρώτη μέρα που θα πεις ως γονιός «όχι». «Όχι, Γιαννάκη. Τέλος. Δεν μπορείς να το πάρεις. Είναι δικό μου αυτό.» Και να αντέξεις στα παρακάλια. Και να επιμείνεις. Και να υποστηρίξεις τη θέση σου. Τη μια θα είναι τα αγαπημένα σου dvd που αγόραζες με κόπο πριν να έρθει το ανεξέλεγκτο downloading. Ναι, δεν μπορούν να γίνουν βορά στα χέρια ενόν νηπίου. Είναι δικά σου! Και τα cd σου, και τα βιβλία σου, και τα παπούτσια σου και όλα. Δεν είναι παιχνίδια. Μπορούν να γίνουν για λίγο ως μέρος μιας εξερεύνησης αλλά δεν μπορεί να τα καταστρέψει. Και θα έρθουν κι άλλα όχι. Ένα τραγουδάκι, άντε δύο πριν το ύπνο. Όχι δέκα. Εσύ κοιμάσαι στο κρεβάτι σου κι εγώ στο δικό μου. Ναι, το βράδυ αυτό θα βγω να διασκεδάσω με τον άντρα μου (ή τη γυναίκα μου). Όχι δεν μπορείς να έρθεις στη δουλειά μου. Δεν είναι για παιδιά. Ούτε μπορώ να πάψω να δουλεύω αφού πια μεγάλωσες και μπορείς να πας στον παιδικό σταθμό.
Αυτά τα όχι άλλοτε είναι απλά και μας βγαίνουν αβίαστα. Άλλοτε όμως ξεπροβάλουν με δυσκολία, λέγονται με τύψεις κι ενοχές και δεν μπορούν να γίνουν πιστευτά. Έτσι είναι τρωτά και μετατρέπονται σε πεδία μάχης που διαλύουν το ήρεμο οικογενειακό κλίμα. Τα «όχι» όμως μεγαλώνουν τα παιδιά μας. Τα μαθαίνουν να ζουν μέσα σ' ένα διακριτό, ξεκάθαρο πλαίσιο, τα γνωστά «όρια». Σκεφτείτε ότι έχετε ετοιμάσει έναν ωραίο γύψο και θέλετε να φτιάξετε μία προτομή. Πως θα το κάνετε χωρίς καλούπι; Ο γύψος θα στεγνώσει πολύ γρήγορα ως μία άμορφη μάζα που αν πάτε να τη σκαλίσετε θα τρίβεται και θα χαλάει. Όπως ο γύψος έτσι και το παιδί μαθαίνει στο όχι από την αγαπημένη του μητέρα και τον αγαπημένο του πατέρα όταν είναι πολύ μικρό, 12, 13, 14 μηνών. Ώστε όταν φτάσει στο νηπιαγωγείο και στο σχολείο να μην αντιμετωπίσει έναν κόσμο ξένο και περίεργο, έναν κόσμο διαφορετικό από το σπίτι του αλλά ο κόσμος ο έξω να μοιάζει με τον κόσμο του σπιτιού. Όπως στο σπίτι υπάρχουν πράγματα που επιτρέπονται και πράγματα που δεν επιτρέπονται, έτσι και στο σχολείο.
Δεν αρκεί όμως να κατανοήσει ο γονιός ότι η αγάπη του πρέπει να έχει «όχι». Οφείλει να βρει και την τεχνική που του ταιριάζει για να την επιβάλει χωρίς τη χρήση βίας. Γιατί η βία φέρνει βία και καταστρέφει ό,τι χτίζεις ως γονιός. Αλλά για το ξύλο που τόσο ευρέα χρησιμοποιούν οι Έλληνες γονείς, θα μιλήσω στο επόμενο άρθρο μου.